Asıl İşveren–Alt İşveren Arabuluculukta Yeni Dönem

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile birlikte iş uyuşmazlıklarında arabuluculuk dava şartı haline gelmiş ve işçi–işveren ilişkilerinde yargıya başvurulmadan önce zorunlu bir aşama olarak uygulanmaya başlanmıştır. Ancak asıl işveren–alt işveren ilişkisinin bulunduğu işyerlerinde, özellikle işe iade taleplerinde arabuluculuk süreci uzun yıllar boyunca ciddi sorunlara yol açmıştır. Mevcut düzenleme, her iki işverenin birlikte arabuluculuk görüşmelerine katılmasını ve iradelerinin uyumlu olmasını şart koştuğundan, tarafların aynı anda bir araya gelmesi çoğu zaman mümkün olmamış, süreç uzamış ve anlaşma ihtimali neredeyse ortadan kalkmıştır. Bu durum, özellikle alt işveren işçilerinin hak arama yollarını fiilen daraltmış ve arabuluculuk kurumunun etkinliğini zayıflatmıştır.

Anayasa Mahkemesi’nin 2025 yılında verdiği iptal kararıyla bu zorunluluk ortadan kaldırılmış ve işe iade talepli arabuluculuk başvurularında yeni bir dönem başlamıştır. Kararda, arabuluculuğun özünde tarafların serbest iradeleriyle uyuşmazlığı çözme mekanizması olduğu, zorunlu katılım şartının ölçülülük ilkesine aykırı olduğu ve işçinin hak arama özgürlüğünü zayıflattığı vurgulanmıştır. Ayrıca, işe iade taleplerinde iş ilişkisinin doğrudan muhatabının çoğu zaman alt işveren olduğu, bu nedenle asıl işverenin her durumda sürece dahil edilmesinin gerekli olmadığı belirtilmiştir.

Bu değişiklikle birlikte arabuluculuk süreci daha esnek ve uygulanabilir hale gelmiş, taraflardan yalnızca birinin süreci yürütmesi yeterli görülmüştür. İşveren iradelerinin uyumlu olması şartı kaldırılarak, anlaşma ihtimalinin önündeki en büyük engellerden biri ortadan kaldırılmıştır. Böylece işçilerin yargıya erişimi kolaylaşmış, hak arama özgürlüğü güçlenmiş ve arabuluculuk kurumu iş uyuşmazlıklarının çözümünde daha etkin bir araç haline gelmiştir. Bu yeni yaklaşım, işçi–işveren ilişkilerinde dengeyi gözeten ve uyuşmazlıkların daha hızlı çözümlenmesini sağlayan önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir.