Makineler Çalışacak Kim Güçlenecek?
Otomasyon ve Baskı
Yapay zeka ve otomasyon denildiğinde genellikle akla “İnsanların işlerini makineler mi yapacak?” sorusu geliyor. Daron Acemoğlu, A. Arda Gitmez ve Mehdi Shadmehr’ın “Automation and Repression” başlıklı çalışması ise meseleyi yalnızca istihdam açısından değil, ekonomik ve siyasi güç açısından ele alıyor.
Firmalar, insan emeğinin yerine makineleri koydukça üretimde sermayenin payı artarken emeğin payı azalabiliyor. Bu durum sermaye sahiplerinin ekonomik gücünü artırırken çalışanların gelirini ve pazarlık gücünü zayıflatabiliyor. Gelir ve güç farkı büyüdükçe toplumsal tepki ihtimali de artıyor.
Devlet böyle bir durumda eşitsizliği azaltmak için yeniden dağıtım politikalarını kullanabilir. Ancak toplumsal tepkiyi çözmek yerine baskıyla kontrol etmeyi tercih ederse farklı bir süreç ortaya çıkıyor. Baskı, sermaye sahiplerinin ekonomik kazanımlarını korumasını kolaylaştırarak daha fazla otomasyonu teşvik edebiliyor. Böylece otomasyon, sermaye birikimi ve baskı birbirini besleyen bir döngü oluşturabiliyor.
Çalışmanın dikkat çekici tarafı bunun demokrasi açısından da ele alınması. Model, sermayenin giderek güçlendiği ve yeniden dağıtımın maliyetinin arttığı koşullarda, sermaye sahiplerinin demokratik kurumları desteklemek yerine daha baskıcı bir siyasi düzeni tercih edebileceği bir dengeyi mümkün görüyor.
Bu, “otomasyon mutlaka otoriterliğe götürür” anlamına gelmiyor. Çalışma teorik bir model üzerinden belirli koşullarda teknolojik dönüşümün ekonomik güç yoğunlaşmasını ve bunun siyasi sonuçlarını nasıl ortaya çıkarabileceğini gösteriyor.