Şirket Ortaklarının SGK Statüsü Nasıl Belirleniyor?
Şirket Ortaklarının Sigortalılık Statüleri
2019/09 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Genelgesi, şirket ortaklarının sigortalılık statülerine ilişkin uygulamada ortaya çıkan tereddütleri gidermek, mevzuat hükümlerini açıklamak ve ülke genelinde uygulama birliğini sağlamak amacıyla yayımlanmıştır. Genelge; özellikle 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve ilgili diğer mevzuat hükümleri çerçevesinde şirket ortaklarının hangi sigortalılık statüsünde değerlendirileceğini, sigortalılığın başlangıç ve sona erme tarihlerini, prim yükümlülüklerini ve Kurum uygulamalarını ayrıntılı biçimde ortaya koymaktadır.
5510 sayılı Kanun uyarınca şirket ortaklarının sigortalılığı esas olarak Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi (Bağ-Kur) kapsamında değerlendirilmektedir. Ancak her şirket ortağı otomatik olarak 4/1-b kapsamında sigortalı değildir. Sigortalılık; ortak olunan şirketin türüne, ortağın hukuki sıfatına ve ilgili mevzuatta öngörülen şartların gerçekleşmesine göre belirlenmektedir.
1. Limited Şirket Ortakları
Limited şirket ortaklarının tamamı, şirketteki sermaye payı oranına bakılmaksızın (%1 veya %99) 4/1-b kapsamında sigortalıdır. Ortağın şirket müdürü olup olmaması veya fiilen çalışıp çalışmaması bu durumu değiştirmez. Limited şirket ortaklığı devam ettiği sürece, Kanunda öngörülen istisnalar saklı kalmak kaydıyla 4/1-b sigortalılığı da devam eder.
2. Anonim Şirket Ortakları
Anonim şirketlerde bütün ortaklar Bağ-Kur sigortalısı sayılmaz. Yalnızca;
- Yönetim kurulu üyesi olan ortaklar,
- Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin komandite ortakları,
4/1-b kapsamında sigortalıdır.
Yönetim kurulu üyesi olmayan anonim şirket ortakları ise yalnızca ortaklık sıfatları nedeniyle 4/1-b kapsamında değerlendirilmez. Bu kişiler, şirketle aralarında gerçek bir hizmet akdi bulunması ve Kanundaki şartların oluşması hâlinde 4/1-a kapsamında sigortalı olabilirler.
3. Kolektif ve Komandit Şirketler
- Kolektif şirketlerin bütün ortakları ile adi komandit şirketlerin komandite ortakları 4/1-b kapsamında sigortalıdır.
- Komanditer ortaklar ise yalnızca ortaklık sıfatları esas alınarak 4/1-b kapsamında değerlendirilmez.
4. Sigortalılığın Başlangıcı ve Sona Ermesi
Başlangıç
Sigortalılık, ortaklığa ilişkin ticaret sicili tescilinin hüküm ifade ettiği tarihte başlar. Limited şirketlerde ortaklığa giriş, anonim şirketlerde ise ortaklık ile yönetim kurulu üyeliği şartlarının birlikte gerçekleştiği tarih esas alınır.
Sona Erme
Sigortalılık; ortaklığın sona ermesi, pay devri, şirketten çıkılması, tasfiyenin tamamlanması veya şirketin ticaret sicilinden terkin edilmesi gibi hukuki işlemlerin ticaret siciline tescil edilmesiyle sona erer. Fiili durum tek başına yeterli olmayıp, ticaret sicili kayıtları esas alınmaktadır.
5. Sigortalılık Çakışması (4/1-a ve 4/1-b)
2019/09 sayılı Genelge'de sigortalılık çakışmalarına ilişkin kurallara da yer verilmiştir.
- Limited şirket ortakları ile kolektif şirket ortaklarının, kendi şirketlerinde hizmet akdine dayanarak bildirilmeleri hâlinde bu kapsamda yapılan 4/1-a sigortalılığı geçerli kabul edilmez ve Kurumca gerekli işlemler tesis edilir.
- Yönetim kurulu üyesi olmayan anonim şirket ortakları, şirketle aralarında gerçek bir hizmet ilişkisi bulunması hâlinde 4/1-a kapsamında sigortalı olabilirler.
- Hem zorunlu 4/1-a hem de zorunlu 4/1-b sigortalılığını gerektiren durumlarda, 5510 sayılı Kanun'un öncelik hükümleri uygulanır. Özellikle 1 Mart 2011 sonrasında yürürlüğe giren düzenlemeler çerçevesinde birçok durumda 4/1-a sigortalılığı öncelikli olmakla birlikte, her olay sigortalılık başlangıç tarihi ve somut hukuki durum dikkate alınarak ayrıca değerlendirilir.
6. Prim Yükümlülüğü ve Genel Sağlık Sigortası
4/1-b kapsamındaki şirket ortakları primlerini kendileri ödemekle yükümlüdür. Primlerin süresinde ödenmemesi hâlinde gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanır. Prim borcunun bulunması sigortalılığı sona erdirmez; sigortalılık devam ettiği sürece prim tahakkuku da devam eder.
Genel sağlık sigortası bakımından da 4/1-b hükümleri uygulanır. Ancak sağlık hizmetlerinden yararlanabilmek için Kanunda öngörülen genel sağlık sigortası şartlarının sağlanması gerekir.
7. Elektronik Veri Paylaşımı ve Ticaret Sicili Kayıtları
Genelgede elektronik veri paylaşımına özel önem verilmiştir. Ticaret sicili müdürlükleri ile SGK arasında kurulan elektronik sistem sayesinde ortaklığa giriş, ortaklıktan çıkış, şirket kuruluşu ve tasfiye işlemleri Kuruma doğrudan bildirilmektedir. Bu nedenle ticaret sicili kayıtlarının doğru ve güncel tutulması, sigortalılık işlemlerinin hatasız yürütülmesi açısından büyük önem taşımaktadır.
8. Şirket Türüne Göre Sigortalılık Özeti
| Şirket Türü | Sigortalılık Durumu |
|---|---|
| Limited Şirket | Tüm ortaklar → 4/1-b (zorunlu) |
| Anonim Şirket |
Yönetim kurulu üyesi ortaklar → 4/1-b Yönetim kurulu üyesi olmayan ortaklar → Ortaklık sıfatıyla 4/1-b kapsamında değildir; şartların oluşması hâlinde 4/1-a kapsamında sigortalı olabilir. |
| Kolektif Şirket | Tüm ortaklar → 4/1-b |
| Adi Komandit Şirket |
Komandite ortaklar → 4/1-b Komanditer ortaklar → Yalnızca ortaklık sıfatıyla 4/1-b kapsamında değildir. |
| Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirket | Komandite ortaklar → 4/1-b |
9. Sonuç ve Değerlendirme
2019/09 sayılı SGK Genelgesi, şirket ortaklarının sigortalılığına ilişkin uygulamanın temel başvuru kaynaklarından biridir. Genelge ile limited şirket ortaklarının, kolektif şirket ortaklarının ve komandite ortakların hangi hâllerde 4/1-b kapsamında sigortalı sayılacağı; anonim şirketlerde ise yalnızca yönetim kurulu üyesi ortakların bu kapsamda değerlendirileceği açık biçimde ortaya konulmuştur. Ayrıca sigortalılığın başlangıç ve sona ermesinde ticaret sicili kayıtlarının esas alınacağı, sigortalılık çakışmalarında ise 5510 sayılı Kanun'daki öncelik kurallarının somut olayın özellikleri dikkate alınarak uygulanacağı vurgulanmıştır. Bu yönüyle Genelge, hem şirket ortakları hem işverenler hem de sosyal güvenlik uygulayıcıları açısından mevzuatın doğru ve yeknesak biçimde uygulanmasına rehberlik eden temel düzenlemelerden biri olmayı sürdürmektedir.