Esnek Çalışma:
Kısmi Süreli Çalışma Raporu
Türkiye'de esnek istihdamın gerçek boyutlarını, kayıt dışılık oranlarını ve çalışanların yaşamına etkilerini ortaya koyuyoruz.
🔴 Çarpıcı Bulgular
TÜİK 2025 Hanehalkı İşgücü Araştırması ve mikro veri analizlerine dayanmaktadır
1 Türkiye'de Gerçek Kısmi Süreli Çalışan Oranı %20,8 – Resmî Veri Gerçeği Gizliyor
4857 sayılı İş Kanunu'nun 13. maddesine göre kısmi süreli çalışma, haftalık çalışma süresinin tam süreli emsal işçiye göre önemli ölçüde az belirlenmesidir. Çalışma Süreleri Yönetmeliği'ne göre bu sınır haftada en fazla 30 saattir (45 saatin üçte ikisi).
Ancak TÜİK'in "çalışma şekli" anketi ile fiili çalışma süreleri üzerinden hesaplanan veriler birbirinden çok farklıdır:
Kaynak: TÜİK İşgücü İstatistikleri 2025, DİSK/Genel-İş Emek Araştırma Dairesi hesaplamaları.
2 Kısmi Süreli İstihdam Son 4 Yılda 1 Milyon 900 Bin Kişi Arttı
2021–2025 döneminde kısmi süreli istihdam hem sayı hem de oran olarak belirgin şekilde yükseldi. Özellikle 2024 ve 2025 yıllarında sıçrama yaşandı.
| Yıl | Kısmi Süreli (bin) | Oran (%) | Tam Zamanlı (bin) | Tam Zamanlı Oran (%) |
|---|---|---|---|---|
| 2021 | 4.878 | 16,9 | 23.919 | 83,1 |
| 2022 | 4.945 | 16,1 | 25.807 | 83,9 |
| 2023 | 5.072 | 16,0 | 26.560 | 84,0 |
| 2024 | 6.043 | 18,5 | 26.577 | 81,5 |
| 2025 | 6.776 | 20,8 | 25.790 | 79,2 |
Tam zamanlı istihdamın payı aynı dönemde %83,1'den %79,2'ye geriledi. Bu, yapısal bir dönüşüme işaret ediyor.
Kaynak: TÜİK, İşgücü İstatistikleri 2021-2025, DİSK/Genel-İş hesaplamaları.
3 Yaklaşık Her 3 Kadından Biri Kısmi Süreli Çalışıyor
Erkeklerin %17'si kısmi süreli istihdamda yer alırken, kadınlarda bu oran %28,4'e çıkıyor. Kadın emeği güvencesiz ve esnek çalışma biçimlerine daha yoğun şekilde itiliyor.
| Cinsiyet | TÜİK Verisi | Gerçek Veri (≤30 saat) | Toplam İstihdam (bin) | ||
|---|---|---|---|---|---|
| Yarı Zamanlı (bin) | Oran (%) | Yarı Zamanlı (bin) | Oran (%) | ||
| Kadın | 2.217 | %20,6 | 3.061 | %28,4 | 10.764 |
| Erkek | 2.285 | %10,5 | 3.715 | %17,0 | 21.802 |
| Toplam | 4.502 | %13,8 | 6.776 | %20,8 | 32.566 |
Kadınların kısmi süreli çalışmaya yönelmesi çoğu zaman bir tercih değil, emek piyasasındaki eşitsizliklerin sonucudur.
4 12 Milyona Yakın Çalışan Haftalık 45 Saatin Üzerinde Çalışıyor
Yasal sınır 45 saat olmasına rağmen 11 milyon 928 bin kişi fiilen daha uzun süre çalışıyor. Bu, fazla çalışmanın istisna olmaktan çıkıp bir çalışma rejimine dönüştüğünü gösteriyor.
Bu tablo işçi sağlığını, iş güvenliğini ve iş-yaşam dengesini ciddi biçimde bozmaktadır.
5 Haftalık Çalışma 45 Saate Sınırlanırsa 3 Milyondan Fazla Ek İstihdam Yaratılabilir
45 saatin üzerindeki fazla çalışma süreleri tam zamanlı eşdeğer istihdama dönüştürüldüğünde 3 milyon 306 bin kişilik ek istihdam potansiyeli ortaya çıkıyor.
6 Esnek Çalışan Her 3 Kişiden 2’si Kayıt Dışı
Tam zamanlı çalışanlarda kayıt dışılık oranı %19,5 iken, kısmi süreli çalışanlarda bu oran %63,9 gibi çarpıcı bir seviyeye ulaşıyor. "Güvenceli esneklik" söylemi pratikte karşılık bulmuyor.
| İstihdam Türü | Erkek | Kadın | Toplam | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| SGK Kayıtlı | Kayıt Dışı | SGK Kayıtlı | Kayıt Dışı | SGK Kayıtlı | Kayıt Dışı | |
| Tam Zamanlı | %81,4 | %18,6 | %77,7 | %22,3 | %80,5 | %19,5 |
| Yarı Zamanlı | %35,4 | %64,6 | %36,9 | %63,1 | %36,1 | %63,9 |
7 Kısmi Zamanlı Çalışan Gençlerin %55’i Kayıt Dışı
15-24 yaş grubunda tam zamanlı çalışanlarda kayıt dışılık %24 iken, kısmi zamanlı çalışan gençlerde bu oran %54,7'ye fırlıyor. Esnek çalışma gençler için kalıcı bir güvencesizlik rejimine dönüşüyor.
8 Kısmi Süreli Çalışanlar Asgari Ücretin Altında Gelir Elde Ediyor
Ücretli çalışanların neredeyse yarısı asgari ücret ve altında ücret alırken, kısmi süreli çalışanlar çok daha düşük gelirlerle geçinmeye çalışıyor.
| Haftalık Çalışma | Tam Zamana Oranı | Tahmini Aylık Net Ücret (TL) |
|---|---|---|
| 45 saat (tam) | %100 | ~28.075 |
| 30 saat | %66,6 | ~18.697 |
| 20 saat | %44,4 | ~12.465 |
| 15 saat | %33,3 | ~9.348 |
Mart 2026 itibarıyla 33.369 TL olan açlık sınırının çok altında kalan bu ücretler, çalışan yoksulluğunu derinleştiriyor.
🔧 Politika Önerileri
- Kısmi zamanlı çalışma istisnai bir çalışma türü olarak yeniden tanımlanmalıdır.
- Güvenceli, sürekli ve tam zamanlı çalışma temel istihdam biçimi olmalıdır.
- Kısmi süreli çalışanların sosyal güvenlik hakları eksiksiz sağlanmalıdır.
- Kayıt dışı çalışmayla mücadele öncelikli politika haline getirilmelidir.
- Uzun ve aşırı çalışma süreleri etkin biçimde sınırlandırılmalıdır.
- Gençlere yönelik istihdam politikaları güvenceli işler yaratacak şekilde düzenlenmelidir.
- Kadınları esnek çalışmaya iten yapısal eğilimler ortadan kaldırılmalıdır.
- Haftalık yasal çalışma süresi 40 saate düşürülmeli, yeni istihdam olanakları yaratılmalıdır.
- Sendikal örgütlenmenin önündeki engeller kaldırılmalıdır.
📚 Yöntem ve Kaynakça
Bu rapordaki tüm bulgular TÜİK tarafından yayımlanan resmî veri setlerine ve resmî veri talebiyle elde edilen mikro verilere dayanmaktadır. Hesaplamalar DİSK/Genel-İş Emek Araştırma Dairesi tarafından yapılmıştır.
Referanslar: Akgeyik T. (2025), ÇSGB-ILO (2025), DİSK-AR (2025) Asgari Ücret Raporu, Palmer R. (2017) ILO.